انگاشت عرفانی «امام زمان» به مثابه «انسان کامل» و بازتاب شاخصه‌های آن در نقاشی معاصر ایرانی؛ با تأکید بر عنصر نور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته پژوهش هنر دانشکده پژوهش‌های عالی هنر و کارآفرینی دانشگاه هنر اصفهان، ایران

2 کارشناس ارشد پژوهش هنر، دانشگاه هنر اصفهان، ایران

3 مربی گروه ارتباط تصویری دانشکده هنر دانشگاه شهرکرد، ایران

چکیده

مفهوم انسان کامل یا آرمانی، به عنوان مرحله غایی خودسازی یا سلوک معنوی، در بیشتر ادیان و مکاتب فکری مورد توجه بوده و در بسیاری از موارد، با مفهوم ناجی موعود درهم تنیده شده است. در این مفاهیم، شاخصه‌هایی برای تبلور فیزیکی مفهوم مورد نظر بیان شده است. در هنر نگارگری مذهبی ایرانی، موضوع امام زمان4 بسیار مورد توجه بوده و هنرمندان برجسته، به این موضوع پرداخته‌اند. در پژوهش حاضر، دوازده نگاره از پنج نقاش و نگارگر مشهور معاصر با موضوع امام زمان4 انتخاب، و با هدف(سنجش وامداری و وابستگی نگاره‌های امام زمانی با باورداشت‌های مربوط به آن در مذهب با «محوریت انسان کامل نورانی در دین اسلام») و طرح این پرسش که (نگاره‌های موضوع امام زمان4 در عصر معاصر، چه سطح از وابستگی به ادبیات دینی و متون مقدس در منابع دینی دارند؟)، به شیوه توصیفی تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. نتایج حاصل از مطالعات کتابخانه‌ای گویای آن است که همه موارد مورد بررسی، با شاخصه‌های اصلی این مفهوم (در دو گزینه موردی «نورانی بودن» و «ظهور ناجی موعود در تاریکی»، انطباق دارند. از این نظر، نگاره‌های مورد بررسی را صرف‌نظر از برخی ویژگی‌ها و نمادهای مذهبی مشخص، می‌توان آثار هنری برون‌دینی و در راستای تلاش انسان برای تصور شکل آرمانی خود در سرانجامِ تاریخ انگاشت.

کلیدواژه‌ها